Potrzeby rozwojowe uczniów

Zaspakajanie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów

Człowiek, aby osiągnął pełny i pomyślny rozwój swojej osobowości powinien mieć stworzone niezbędne warunki do zaspokojenia swoich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych. W przypadku zaspokajania potrzeb człowieka ważne jest uzmysłowienie sobie ich hierarchii, istotnej w życiu każdego człowieka, a właściwe zaspakajanie ich prowadzi do pełnego rozwoju. Taki hierarchiczny układ potrzeb podaje Maslow:

  1. Potrzeby biologiczne: zaspokojenie głodu, zapewnienie ciepła, ubioru, wygody, świeżego powietrza, poczucia zdrowia, zahamowania bólu, cierpienia, strachu.
  2. Potrzeba bezpieczeństwa: pragnienie bycia chronionym przed zagrożeniami i ucieczką, bycia pewnym stabilności jutra, powtarzalności i przewidywalności sytuacji, zdarzeń i faktów.
  3. Potrzeba więzi i miłości: pragnienie bycia chcianym jako osoba, akceptowanym, kochanym, przynależnym do rodziny, jakiejś grupy, posiadającym przyjaciół, towarzystwo, kolegów.
  4. Potrzeba uznania: pragnienie bycia szanowanym, godnym zaufania, podziwianym przez innych, chęć zyskania szacunku i zaufania do siebie samego przez wiarygodność słów i czynów.
  5. Potrzeba samorealizacji: czyli ekspresji własnej, ujawnienia osobowości taką jaka jest w rzeczywistości.
  6. Potrzeba wiedzy i rozumienia: czyli dostępu do informacji i nauki, zdobycie umiejętności poznawania znaczenia rzeczy, wydarzeń i symboli oraz wykonywania czynności.
  7. Potrzeby estetyczne: czerpanie satysfakcji ze swojej wrażliwości na piękno otaczającej rzeczywistości i wartość ludzkich doznań.

Przykładowe potrzeby człowieka w aspekcie stadiów rozwoju moralnego wg Kahlberga:

  • 3 – 13 lat: fizjologiczne, bezpieczeństwa, przynależności do rodziny, grupy rówieśniczej, akceptacji w rodzinie, miłości rodziców, rodzeństwa, doceniania, wiary we własne zdolności, wiedzy;
  • 13 – 16 lat: potrzeba autorytetu (idola, wzoru), przynależności, akceptacji rówieśników, miłości, rozwoju zainteresowań, zdolności, zrozumienia, bycia traktowanym jako równorzędny partner, przestrzegania reguł społecznych, tolerancji, szacunku, bezpieczeństwa, poznania, znalezienia swojego miejsca w społeczeństwie, realizacji w różnych dziedzinach, bycia modnym, pogłębiania zainteresowań;
  • 16 – 20 lat: potrzeba sprawiedliwości, miłości, szacunku, domagania się równości praw każdej jednostki, dążenie do trwałych związków, dostrzegania atrakcyjności zewnętrznej, podejmowania samodzielnych wyborów, niezależności, podejmowania samodzielnych decyzji, akceptacji, poszukiwania swojego miejsca w świecie, uznania, sukcesu, poczucia własnej wartości, przynależności do grup rówieśniczych, identyfikacji z wybraną osobą, miłości i sympatii do płci przeciwnej, wchodzenia w trwałe związki, postępowania zgodnie z przyjętymi normami moralnymi, poznania "kim jestem", świadomości własnego ciała, realizacji zainteresowań, wpływu na przebieg zdarzeń, decydowania o sobie, stanowienia i przestrzegania swoich praw.

Specjalne potrzeby edukacyjne i rozwojowe

Dzieci z zaburzeniami rozwoju funkcji percepcyjno-motorycznych, sprzężonymi często z zakłóceniami dynamiki procesów nerwowych, natrafiają na trudności w nauce zwykle już na początku kariery szkolnej. Naturalną konsekwencją nie dających się pokonać trudności jest spadek zainteresowania nauką i zanik motywacji do pracy szkolnej. Wadliwe interpretowanie tych przejawów jako przyczyn niepowodzeń szkolnych powoduje dezaprobatę otoczenia i kary, na skutek czego wytwarza się u dzieci poczucie zagrożenia, związane z niezaspokojeniem takich potrzeb psychicznych jak: potrzeba bezpieczeństwa, akceptacji, uznania i poczucia własnej wartości.
Zaspokojenie potrzeb psychicznych daje poczucie bycia osobą uznawaną, mogącą decydować o sobie poprzez stawianie sobie różnych celów w życiu, mającą szacunek wobec autorytetów. Oznacza to poczucie godności osobistej człowieka uznawanego za jednostkę obdarzoną określonymi umiejętnościami i wartościowymi cechami.

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi nie potrafią podołać wymaganiom programu nauczania. Mają one większe trudności w uczeniu się niż większość dzieci w tym samym wieku, a trudności te przeszkadzają im w korzystaniu z powszechnie dostępnych form edukacji. Są oni w stanie kontynuować naukę, ale potrzebują pomocy pedagogicznej w formie specjalnego programu nauczania, specjalnych metod nauczania dostosowanych do ich potrzeb, ograniczeń i możliwości. Pownny być uczone przez specjalnie przygotowanych nauczycieli. Często też potrzebują odmiennych rozwiązań organizacyjnych dla realizowania ich specjalnej edukacji. Specjalne potrzeby edukacyjne ujmowane są jako szersze zjawisko wymagające okresowego lub stałego pozostawania pod specjalistyczną opieką. Specjalistyczność to: odrzucenie rutynowo stosowanych metod na rzecz metod dostosowanych do indywidualnych potrzeb, ograniczeń i możliwości konkretnego dziecka, przy zastosowaniu zindywidualizowanego programu nauczania oraz indywidualnego podejścia wychowawczego. Koniecznym jest więc wczesne rozpoznawanie - właściwe zdiagnozowanie tych potrzeb.

Strategie zaspokojenia wybranych potrzeb uczniów

Nazwa potrzeby - akceptacji.
Przyczyny dla których chcemy zaspokoić potrzebę - podział klasy (należy ją zintegrować), nieprawidłowe relacje między uczniami, brak tolerancji.
Sposoby zaspokojenia potrzeby - zajęcia integracyjne, organizowanie wspólnych uroczystości klasowych, wycieczek (przydział obowiązków), zaangażowanie rodziców do współpracy.

Nazwa potrzeby - zrozumienia.
Przyczyny dla których chcemy zaspokoić potrzebę - konflikty w rodzinie, wśród rówieśników.
Sposoby zaspokojenia potrzeby - rozmowa z uczniem, z rodziną, z rówieśnikami, z psychologiem, pedagogiem. Wymienić, sprecyzować sytuacje konfliktowe. Co mogę zmienić w swoim postępowaniu - wypracowanie kompromisu. Konsekwencje w postępowaniu. Spotkanie z rodzicami.

Nazwa potrzeby - sprawiedliwego oceniania.
Przyczyny dla których chcemy zaspokoić potrzebę - niezadowolenie z osiąganych wyników, brak motywacji do dalszej nauki, zaniżone poczucie własnej wartości, chęć wpływu na ocenianie.
Sposoby zaspokojenia potrzeby – Omówienie z uczniami WSO i PSO, wypracowanie zasad pracy ucznia i stosowanie się do nich, pozytywne wzmacnianie poprzez określony system nagród, udział w zajęciach pozalekcyjnych, uzasadnianie oceny przez nauczyciela i ucznia. Współpraca z pedagogiem, wychowawcą i rodzicami.

Nazwa potrzeby - integracji klasy.
Przyczyny dla których chcemy zaspokoić potrzebę - klasa jest podzielona, konflikty miedzy uczniami, brak umiejętności współdziałania, izolowanie się uczniów, brak wzajemnego szacunku i zaufania, zła atmosfera w klasie, brak współpracy i dobrej organizacji.
Sposoby zaspokojenia potrzeby - wyjazd na wycieczkę integrującą, rajdy piesze i rowerowe, zajęcia integracyjne na godzinach wychowawczych, wieczorki klasowe, prowadzenie rozmów w sytuacji konfliktów w klasie, zawarcie "kontraktu" (umowy dotyczącej obowiązujących reguł życia w klasie), wspólne rozwiązywanie problemów pojawiających się w klasie, przeprowadzenie ankiety "Moja klasa", wspólne realizowanie konkretnego zadania (podział ról), monitoring zaspokojenia potrzeby.

Nazwa potrzeby - znalezienia przyjaciela w klasie.
Przyczyny dla których chcemy zaspokoić potrzebę - uczucie samotności (izolacji, odrzucenia), potrzeba akceptacji, chęć walki z kompleksami, potrzeba wiary w siebie i swoje możliwości.
Sposoby zaspokojenia potrzeby - obserwacja zachowania uczniów - ich reakcji, rozpoznanie mocnych i słabych strony uczniów (ankieta), przydział zadań wg zainteresowań, wspieranie działania ucznia, chwalenie i nagradzanie, przydział zadań na miarę możliwości (angażowanie), zaaranżowanie współpracy z innymi uczniami, organizacja imprezy integracyjnej.

Rola nauczyciela i wychowawcy w zaspakajaniu potrzeb dziecka

W szkole dzieci większość swoich potrzeb zaspokajają przy pomocy i aktywnym udziale nauczyciela - wychowawcy. Stąd też jego dominująca rola, a zarazem ogromne znaczenie w kształtowaniu osobowości dziecka. Właśnie w osobie nauczyciela obiektywnego, sprawiedliwego, który zapewni oparcie w stresowych sytuacjach życia szkolnego, szukają dzieci zaspokojenia wielu podstawowych potrzeb psychicznych. Ponadto uwzględnienie specyficznych potrzeb rozwojowych dzieci jest podstawowym warunkiem uzyskiwania pozytywnych efektów wychowawczych. System dydaktyczno-wychowawczy, jeżeli ma być skuteczny, powinien opierać się na wnikliwej znajomości potrzeb psychicznych dziecka oraz na ich respektowaniu i zaspokajaniu w codziennych sytuacjach życia szkolnego.
Do najbardziej powszechnych potrzeb psychicznych dzieci można zaliczyć: potrzebę afiliacji (bliskiego związku), opieki i bezpieczeństwa, kontaktów społecznych, przynależności grupowej, uznania, aprobaty, akceptacji, nowych przeżyć, poznawczą i estetyczną.

Poprzez bezpośredni kontakt nauczyciela z uczniem jest zaspokajana m. in. potrzeba afiliacji (bliskiego związku). Jej brak może wywołać wystąpienie skłonności agresywnych, tendencji aspołecznych lub też skłonności do izolacji i unikania kontaktów z otoczeniem. Zaspokojenie tej potrzeby stymuluje osiągnięcia rozwojowe. Dziecko lepiej i szybciej się rozwija w zakresie sprawności umysłu, sprawności fizycznej i kontaktów społecznych. W szkole nauczyciel okazuje uczniowi życzliwość, zrozumienie, wytwarza w klasie atmosferę ciepła. Dziecko otoczone życzliwością i uprzejmością uczy się szacunku dla innych. Nauczyciel szanuje pragnienie dzieci bycia traktowanym sprawiedliwie. W ten sposób również w dzieciach powstaje przekonanie, że one też tak mają traktować innych. Sprawiedliwość to wielkie słowo i ogromny problem, ale dzieci czują, że bierze ona początek w małych sprawach.

Z potrzebą afiliacji jest ściśle związana potrzeba bezpieczeństwa, którą wychowawca zaspokaja poprzez opiekę i pomoc. Dziecko pozbawione życzliwej pomocy i opieki będzie odczuwało brak pewności siebie i nadmierną nieświadomość oraz będzie przejawiało skłonności nerwicowe przyjmując formę nieuzasadnionych obaw i lęków. Brak zaspokojenia tej potrzeby doprowadzi do antycypowania przez dziecko otaczającego świata w kategoriach zagrożenia, co utrudni mu rozwijanie aktywności.
Ponadto funkcję zapewnienia poczucia bezpieczeństwa spełniają w szkole kontakty koleżeńskie i przyjacielskie. Zadaniem wychowawcy jest, więc budować wzajemne zaufanie między nim a uczniem, otoczyć go zrozumieniem oraz pozwolić uczniowi liczyć na niego w potrzebie.

Dorastanie w atmosferze troskliwości tworzy podstawy do okazywania przez dziecko tolerancji. Uczeń nauczy się pokładać wiarę w siebie i w tych, którzy go otaczają, jeśli będzie żył w poczuciu bezpieczeństwa.

Dużą rolę spełnia nauczyciel w zaspokajaniu u uczniów potrzeby kontaktów społecznych, która pobudza do działań zmierzających do nawiązywania różnych stosunków społecznych. Przejawia się ona w kontaktach z rówieśnikami na terenie klasy lub w kontaktach z innymi na terenie szkoły. Rola wychowawcy polega tu na tworzeniu takich warunków i sytuacji w klasie, które będą miały wpływ na utrzymanie pozytywnych relacji między rówieśnikami. Nauczyciel powinien dostarczać dzieciom rozmaitych modeli społecznego współżycia, wszechstronnej wiedzy o społecznym zachowaniu, kształtowaniu wysokich zdolności i sprawności intelektualnej, współżycia w grupie. Znaczny wpływ wywierać będą bezkonfliktowe postawy nauczycieli w stosunku do dzieci i demokratyczny styl wychowania.

Dobre kontakty sprzyjają kształtowaniu się u dziecka pozytywnego obrazu samego siebie. Z tą potrzebą wiąże się potrzeba przynależności grupowej, która pobudza dzieci do chętnego udziału w różnych formach zorganizowanej pracy grupowej lub w organizacjach szkolnych oraz wyzwala chęć tworzenia grup nieformalnych. Dziecko dąży do kontaktu dwustronnego, chce czuć zainteresowanie i sympatię ze strony kolegi i odwzajemniać te uczucia. Zaspokajanie tej potrzeby daje dziecku poczucie pewności, że jest niezbędnym i potrzebnym dla grupy. Jeśli nauczyciel dobierze odpowiednie formy, dzięki którym zaspokoi tę potrzebę, to ułatwi sobie w znacznym stopniu organizację pracy wychowawczej.

Pamiętać należy też o właściwym ukierunkowaniu tej potrzeby po to, by nie stała się ona powodem tworzenia grup przestępczych lub chuligańskich.

Kolejną potrzebą, w zaspokajaniu, której też pełni rolę nauczyciel, to potrzeba uznania społecznego. Łączy się ona z potrzebą szacunku. Dziecko zaspokaja ją tylko wtedy, gdy grupa, w której przebywa, aprobuje jego sposób działania. Aprobata ta może przyjmować formę pochwały lub nagrody, jak też moralnego poparcia dla określonych poczynań. Potrzeba ta nie jest natomiast zaspokojona wtedy, gdy dziecko jest wyśmiewane lub traktowane lekceważąco oraz, gdy jego zachowanie i postępy w nauce są stale oceniane negatywnie. Pamiętajmy, że jeśli dziecko jest często krytykowane uczy się potępiać. Zaspokojenie tej potrzeby prowadzi do poczucia pewności siebie, własnej wartości, wiary we własne siły, przeświadczenia, że jest się pożytecznym i potrzebnym. Niezaspokojenie wywołuje uczucie niższości, słabości, niezaradności, co prowadzi do zachowań neurotycznych.
Wychowawca w swojej pracy na każdym niemal kroku ma okazję do wyrażania uczniom uznania i umocnienia ich optymizmu. Z drugiej jednak strony musi dbać o to, by uczniowie szanowali siebie nawzajem. Uznanie i znaczenie można uzyskać drogą sukcesu. Wychowawca może stworzyć warunki, by uczeń przeżył sukces na terenie klasy, szkoły, czy poza nią. Doskonałą okazją będzie zachęcanie uczniów do udziału w różnych konkursach. Przy tym jest potrzebna właściwa ocena umiejętności danego ucznia i dyskretne ukierunkowanie go zgodnie z jego zainteresowaniami i zdolnościami.

W szkole zaspokajana jest również potrzeba akceptacji. Jest ważną potrzebą, a jej brak wiąże się z izolacją jednostki od grupy, do której należy. Każdy człowiek pragnie być akceptowany. Dla małego dziecka najważniejsza jest akceptacja ze strony rodziców, jej brak wywołuje zagrożenie poczucia bezpieczeństwa. Natomiast w szkole dziecko przywiązuje dużą wagę do zdobycia akceptacji wychowawców. Dzieci, które czują się pewne tego, że są kochane i akceptowane mają wewnętrzną siłę w dążeniu do celu i potrafią żyć dla innych. Otoczone ciepłem i troską, akceptacją i miłością, uczą się kochać siebie samych. Dzieci potrzebują atmosfery pewności, że zawsze będą akceptowane, bez względu na ich niedoskonałości.

Od wychowawczej pracy nauczyciela zależy wytwarzanie się potrzeby estetycznej i poznawczej. Wyraża się ona u dzieci aktywnością w zakresie poznania i działania oraz szukaniem kontaktów z wytworami kultury. Powstałe na ich podłożu zainteresowania pobudzają do lektury oraz udziału w różnych formach działalności kulturalnej. Poznawanie świata związane z aktywnością poznawczą pozwala na gromadzenie doświadczenia indywidualnego i rozwijanie zainteresowań oraz zamiłowań. Stopień zaspokojenia tej potrzeby w dużym zakresie zależy od środowiska, w którym dziecko żyje oraz roli, jaką w tym środowisku pełni. Dla uczniów takim środowiskiem jest szkoła, a więc to właśnie ta instytucja powinna dominować w zaspokajaniu potrzeby poznawczej.

U dzieci w wieku szkolnym występuje też potrzeba samodzielności, która przejawia się w chęci decydowania o różnych sprawach. Bardzo ważne jest dawanie dziecku rozumnej swobody i nie ograniczania jego samodzielnych poczynań. Przy ograniczeniu dziecko staje się bierne, niesamodzielne i opóźnione w rozwoju społecznym. Nauczyciel spełni swoją rolę wtedy, gdy umiejętnie pokieruje samodzielnym działaniem ucznia i zmniejszy stosowanie ograniczeń na rzecz samodzielnych poczynań.
W szkole, gdy nauczyciel organizuje ciekawe i interesujące zajęcia, uczniowie doznają potrzeby nowych przeżyć.

Potrzeby ucznia nie zawsze mogą być zaspokojone. Stan niezaspokojenia, czyli blokady określonej potrzeby, jest źródłem powstania frustracji. Towarzyszą jej emocje niezadowolenia, zdenerwowania, przygnębienia, poczucia krzywdy lub zawodu. Frustracja wywiera wpływ na zachowanie dziecka, wywołując różny sposób reagowania. Negatywne reakcje frustracyjne sprzyjają powstaniu rozmaitych trudności wychowawczych. Dla nauczycieli pragnących zrozumieć zachowanie uczniów oraz świadomie nimi kierować niezbędna jest wiedza dotycząca ich głównych potrzeb, źródeł powstawania frustracji oraz sposobów przeciwdziałania ich szkodliwym następstwom. Przyczynia się to do zapewnienia prawidłowego rozwoju psychospołecznego uczniów oraz stworzenia sprzyjających warunków ich funkcjonowania w szkole

Nauczyciel, umiejący wykorzystać stosowne techniki i narzędzia badawcze, ma możliwość uzyskania od dzieci informacji o ich potrzebach. Rozpoznane potrzeby psychiczne dzieci i stopień ich nasilenia mogą zainspirować nauczyciela do poszukiwania sposobów ich zaspokajania poprzez modyfikację form pracy z uczniem na lekcjach i innych zajęciach, a więc poprzez tworzenie warunków zaspokajania psychicznych potrzeb uczniów w procesie kształcenia.

Rola rodziców i współpraca z nimi

Aby sprawnie działać i dostosowywać się do zmieniających się warunków oraz współpracować ze światem, szkoła powinna stać się organizacją uczącą się, którą łączy spójna koncepcja pracy ukierunkowana głównie na rozwój uczniów (przygotowywana, modyfikowana i realizowana we współpracy z uczniami i rodzicami). Prowadzenie procesu edukacyjnego jako działania celowego wymaga przyjęcia założeń, określenia celów i wyznaczenia sposobów ich realizacji (działania opierającego się na przemyślanej strategii i współpracy w grupie "refleksyjnych profesjonalistów"). Istotne jest, aby podstawowe elementy koncepcji były podzielane przez nauczycieli, uczniów i rodziców oraz zgodne z potrzebami środowiska. Z tego powodu ważną rolę odgrywa dyskusja i uzgadnianie koncepcji wspólnej pracy.
Czynnikiem decydującym o efektywności szkoły jest rozumienie i akceptowanie wizji szkoły i jej celów przez szkolną społeczność, gdyż to pozwala tak pracować, aby stosowana praktyka była spójna oraz wspierana przez szkolną politykę i organizacyjne uzgodnienia.

Prowadzenie skutecznych działań edukacyjnych i wychowawczych wymaga współdziałania nauczycieli i rodziców. Ważną rolę mogą w tym względzie odegrać partnerskie relacje, których budowanie wymaga ze strony szkoły tworzenia możliwości do kontaktowania się (komunikowania się) rodziców z nauczycielami i osobami odpowiedzialnymi za kierowanie szkołą. Sytuacje te można wykorzystać do zbierania opinii o własnym działaniu (informacji na temat pracy szkoły i realizowanego w niej procesu edukacyjnego), jak również do informowania rodziców o swoich intencjach i celach. Partnerstwo może również zakładać angażowanie rodziców do podejmowania decyzji dotyczących szkoły, począwszy od informowania o swoich zamierzeniach, przez konsultacje dotyczące ważnych problemów, po uczestnictwo rodziców w podejmowaniu decyzji dotyczących klasy i szkoły (między innymi w ramach określonych statutem kompetencji rodziców: rady rodziców, czy rady szkoły). Ważnym wymiarem partnerstwa jest przekazywanie rodzicom informacji o rozwoju ich dzieci oraz wspieranie wychowawców klas w ich działaniach. O sukcesie edukacyjnym uczniów w dużym stopniu decyduje wsparcie otrzymywane w domu rodzinnym.

Dlatego też skuteczna szkoła pozyskuje i wykorzystuje opinie rodziców na temat swojej pracy oraz potrzeb uczniów. W szkole współpracuje się z rodzicami na rzecz rozwoju ich dzieci. Rodzice współdecydują w sprawach szkoły i uczestniczą w podejmowanych działaniach, a w szkole realizowane są inicjatywy rodziców na rzecz rozwoju uczniów, a tym samym szkoły.

Instytucje wspierające szkołę

Szkoła sama nie jest w stanie uporać się ze wszystkimi problemami, dlatego musi liczyć na wsparcie ze strony różnorakich organizacji i instytucji pozaoświatowych.
Do najtrudniejszych problemów, z którymi szkoły mają w ostatnich latach do czynienia należą: rosnąca liczba nieletnich wchodzących w konflikt z prawem, wzrost poziomu agresji i przemocy w środowisku rodzinnym i pozarodzinnym, niezaradność życiowa na skutek bezrobocia, ubóstwa, długotrwałych chorób, uzależnienie od alkoholu i narkotyków oraz ich skutki (zarówno dla osób uzależnionych, jak i członków ich rodzin), rozpad lub osłabienie więzi w rodzinie pomiędzy małżonkami lub i trudności towarzyszące decyzjom o rozstaniu lub rozwodzie, emigracja zarobkowa rodziców bez udziału dzieci.

Szkoła może liczyć na pomoc takich instytucji jak: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie,  Urząd Gminy, Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna, Policja, Gminny Ośrodek Kultury, Biblioteka Publiczna, oraz organizacji charytatywnych - na przykład "Caritas", Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii, Stowarzyszenie Profilaktyki i Terapii "Młodzi - Młodym".

Wymienione placówki w ramach swoich działań i obowiązków  udzielają różnych form pomocy, wspierając tym samym szkołę w jej pracy wychowawczo-opiekuńczej. Te, z których najczęściej korzysta szkoła, to działania o charakterze edukacyjno-profilaktycznym, zarówno dla rodziców jak i młodzieży (treningi umiejętności wychowawczych, warsztaty z zakresu wspierania rozwoju dziecka, spotkania ze specjalistami poświęcone problematyce przemocy i uzależnień). Są to działania, które mogą realizować  placówki oświatowe w ramach tak zwanej 'Szkoły dla Rodziców' (na przykład podczas cyklicznych wywiadówek - spotkań wychowawców klas z rodzicami) lub z uczniami na godzinach będących do dyspozycji wychowawcy klasowego, a także na zajęciach z wychowania do życia w rodzinie.

Inną formą wspierania szkół przez placówki pozaświatowe jest udzielanie pomocy rodzinom zagrożonym dysfunkcjami (rodziny, w których nadużywa się alkoholu lub innych używek, w których dzieci są zaniedbywane, stosowana jest przemoc wobec dziecka, rodziny, które przeżywają problemy związane z wychowaniem, a także te, w których występuje konflikt między rodzicami a dzieckiem).

 

Opracowanie to nie wyczerpuje wszystkich potrzeb rozwojowych uczniów oraz strategii ich zaspokajania, jednak daje refleksję nad ich różnorodnością, uwarunkowaniami i specyfiką danej szkoły, funkcjonującej w konkretnej społeczności.

 

Print